De wever van Bukovyna

Paraskeviya is de wever van ten minste één van de twee kilims die uiteindelijk in Friesland terechtkomen. Begin vorige eeuw leert zij al jong de kunst van het weven, kort na haar huwelijk met Dimitri. Samen vestigen zij zich in Bukovyna, aan de westelijke rand van de Karpaten. De bossen zijn er diep en donker, de winters lang.

Huis en omgeving

Hun boerderijwoning – een zogenoemde khata – is opgetrokken uit massief sparrenhout. Witgepleisterd aan de buitenzijde, relatief licht vanbinnen. Brede ramen, gesneden ornamenten, een veranda met geometrische raamverdeling en fijn houtsnijwerk.

Het huis ademt dezelfde beeldtaal als haar weefsels: symmetrie, ritme, herhaling. Wat in hout is gesneden, keert terug in wol.

Bijhuis

Op het erf staat een tweede, kleiner huis – een traditioneel Bukovyns bijhuis, vaak letnik genoemd – lokaal ook ljetnja chata. Oorspronkelijk bedoeld voor de zomer of voor oudere familieleden. De zwarte houten gevel met witte kalkstrepen is typerend voor de regio Vyzhnytsia–Putyla. De witte lijnen beschermen tegen vocht en insecten, maar geven het huis ook een grafisch karakter.

Beelden van een leven

Er bestaan foto’s van Paraskeviya voor de letnik. Een wollen hoofddoek, een geweven rok, een dikke trui – traditionele kleding uit Noord-Bukovyna. Het zijn geen geënsceneerde beelden, maar momentopnames van een generatie vrouwen voor wie ambacht en dagelijks leven samenvielen. De foto’s tonen niet alleen een persoon. Ze tonen een tijd.

Het weefgetouw

In de houten woning staat een zelfgebouwd weefgetouw – een krosna, ook wel verstat genoemd. Het frame is gemaakt van esdoorn en den, zoals gebruikelijk in Bukovyna en Hutsulshchyna. Dimitri bouwt het voor haar.

Kleuren van het landschap

De wol komt van eigen schapen, gewassen in de rivier. De draden worden geverfd met planten en gedroogd in de wind – op houten rekken, de pryvalok, of over de leuning van de veranda. Walnoot voor bruin. Uienschillen voor geel. Brandnetel en alsem voor groen. Meekrap en kersenschors voor rood. Het zijn kleuren die het landschap zelf aanreikt.

Meer dan ambacht

Vogels, bloemen en sterren keren terug in haar werk – symbolen van leven, vruchtbaarheid en bescherming tegen het kwade, geworteld in de obereh-traditie van haar streek.

Meer dan textiel

Paraskeviya weeft niet om geld te verdienen. Zij weeft om haar huis te vullen met wat zij zelf heeft gemaakt. Schoonheid die ook bescherming biedt. Zo groeit een loper uit tot meer dan textiel. Hij wordt deel van een huis. Van een geschiedenis.